اسهال ویروسی در گاو (BVD)

دکتر رامین مرادی(بورد تخصصی داخلی دام های بزرگ)

ز اولین گزارش این بیماری یعنی در سال  1956 در آمریکا نسبت به زمان حال فرم بیماری و نمود آن در صنعت پرورش گاو دچار تغییرات قابل توجه­ی شده است. اگر در آن زمان بیماری به صورت زخم های دهانی و اسهال کاملا برجسته بود، امروزه بیماری BVD در گاوداری ها به فرمی خیلی  درآمده است. به صورتی که دیگر ضایعات مرسوم دهانی و اسهال را ایجاد نمی کند و به فرم های دیگری در گله ها خود رانشان می دهد.

در حال حاضر ما با خسارت ناشی ازسقط، ناقص الخلقه زایی، ناباروری و کاهش کارائی سیستم ایمنی و تبعات آن مواجه هستیم،  آن هم در سطح گله، و کاملا هم واضح است که این مشکلات می تواند تا چه حد به اقتصاد یک گاوداری آسیب برساند.

زمانی که ویروس BVD وارد بدن میشود در مرحله اول می تواند باعث اسهال و ضایعاتی شود، که البته مهلک نیستند و می شود با یک درمان علامتی دوره بیماری را بدون تلفات پشت سر گذراند، اما بعد مهم این بیماری به جنین مربوط است، چرا که بر اساس سن جنین و روند تکامل سیستم ایمنی آن، می تواند چند پیامد مختلف را به دنبال داشته باشد. اگر در زمان آبستنی، سن جنین کمتر از 45 روز باشد، ما با کاهش نرخ آبستنی مواجه خواهیم بود و به صورت مرگ زودرس رویانی  و سقط گزارش میشود، اما یکی از مهمترین بازه های زمانی که جنین میتواند آلوده شود سن 45 تا 125 روزگی است، با توجه با این که در این بازه سنی هنوز سیستم ایمنی جنین شکل تکامل پیدا نکرده است،  ویروس BVD در بدن این جنین ها به عنوان یک عامل غیر بیماری زا و اصطلاحا خودی تلقی میشود، متعاقبا آنتی بادی هم علیه آن تولید نخواهد شد، و روند آبستنی بدون سقط ادامه خواهد یافت، که بعد از تولد ما با یک دام به اصطلاح عفونت مداوم یا پایدار Persistent Infection مواجه خواهیم بود، که این دام ها به عنوان مخزن انتقال بیماری در گله مطرح می باشند، هر چند که این گوساله ها ضعیف اند ولی امکان دارد تا سن تولید مثل هم برسند و در گله حضور داشته باشند.

 در صورتی که این دام های عفونت پایدار دوباره در معرض ویروس قرار گیرند شکل دیگری از بیماری ایجاد خواهد شد که تحت عنوان بیماری مخاطی MD شناخته شده و علائم بالینی شدیدی از جمله اسهال، اسهال خونی، ضایعات دهانی، کم آبی شدید بدن و نهایتا تلف شدن دام را دارد.

برای کنترل و پیشگیری این بیماری چندین راهکار وجود دارد که می تواند در شرایط مختلف تفاوت داشته باشد، یکی از کارهای که می توان انجام داد واکسیناسیون در گله است، اما با توجه به اینکه روند واکسیناسیون باید در گله ها ادامه داشته  و تحت پروتکل خاصی انجام شده و تا ریشه کنی بیماری از گله قطع نشود، و با توجه به هزینه های بالای آن،  و از طرفی عدم تشکیل یک ایمنی  مناسب،  در خیلی از گاوداری ها واکسیناسیون انجام نمی شود.  رهیافت دیگری که به کار برده میشود، شناسائی و حذف منبع عفونت یعنی گاوهای PI است.

بنابراین جهت کنترل این بیماری در سطح گله ها باید با استفاده از روش آزمایشگاهی مانند الایزا گاوهای عفونت پایدار شناسائی و حذف شوند، (مبنای این تستها شناسائی  آنتی ژن خواهد بود نه آنتی بادی).

برای این کار در سطح گله از تمام گاوهای بالای 3 ماه نمونه سرمی گرفته می شود ( برای گوساله های زیر 3 ماه خون کامل یا بیوپسی از پوست). گاوهای آبستن  تا زمان زایمان باید جدا نگه داشته شده و  گوساله هایشان نیز بعدا  تست شوند. دامهای که آنتی ژن مثبت هستند را به عنوان PI  در نظر گرفته و از گله حذف خواهند شد، البته امروزه علاوه بر الایزا روش های دیگری هم وجود دارند اما در حال حاضر روش  الایزا کاربردی تر است.