دپارتمان بیماری های مشترک(زئونوز) ویکی مد™ برای شما می نویسد: تب خونریزی دهنده کریمه کنگو

چکیده

تب خونریزی دهنده کریمه کنگو یکی از مهمترین بیماری های ویروسی انسانی است. در مناطق مختلف جغرافیایی این ویروس نتایج بیماری زایی متفاوتی را ایجاد می کند و در برخی مشاغل همچون دامداران، کشاورزان و قصابان بیشتر مشاهده شده است از طرفی می تواند مصرف کنندگان مواد غذایی آلوده را نیز مبتلا نماید. اطلاعات دقیق در خصوص بار بیماری تب کریمه کنگو در مناطق مختلف وجود ندارد. در زمینه مداخلات کنترلی برای این بیماری در کشورهای دنیا استاندارد هماهنگی وجود نداشته و به نوعی شکاف اطلاعاتی وجود دارد. این مقاله در نظر دارد به مروری اجمالی بر تب خونریزی دهنده کریمه کنگو در جهان بپردازد و به سوالات مختلف در این زمینه پاسخ دهد.

مقدمه

تب کریمه خونریزی دهنده کریمه کنگو ابتدا در کریمه و سپس درکنگو پدیدار شد. 

تب کریمه کنگو عفونتی ویروسی است که در حیوانات پدیدار می شود و تهدیدی جدی برای انسان ها به شمار می رود(1). امروزه گسترده ترین شیوع این ویروس در بخش هایی از آفریقا ، اروپای شرقی و خاورمیانه گزارش شده است(2) آلودگی در انسان به طور معمول توسط تماس با خون و ترشحات بدن حیوانات اتفاق می افتد و منجر به بیماری در انسان می شود(3). عفونت در انسان با نشانه های غیر اختصاصی بیماری می تواند آغاز گردد اما در ادامه ممکن است نشانه های خونریزی به طور جدی اتفاق بیفتد و در نتیجه انسان را به کام مرگ فرو ببرد(1) در حال حاضر گستردگی جغرافیایی ویروس و توانایی آن در کشتن انسان ها، از جمله نگرانی های نظام های بهداشتی می باشد، با توجه به استمرار جهانی شدن و تغییرات آب و هوایی و اکولوژیکی در جهان، شیوع بیماری در مناطق جدید، می تواند در آینده ای نزدیک آغاز گردد و این امر بسیار محتمل است(4) بنابراین تب خونریزی دهنده کریمه کنگو می بایست به عنوان یک تهدید جدی برای سلامت کشورها شناخته شده گردد(5).

توزیع جغرافیایی ویروس در آفریقا در کشورهای کنگو، اوگاندا، موریتانی، نیجریه، آفریقای جنوبی بسیار شایع است، هم چنین در آسیا در کشورهای ایران، عراق، عمان، پاکستان، امارات، چین، قزاقستان، تاجیکستان و ازبکستان مشاهده می شود در کشورهای آلبانی، بلغارستان، یونان، کوزوو، روسیه، ترکیه و یونان نیز فراوانی شیوع بالایی دارد(6-8).

 

اتیولوژی بیماری : ژنوم ويروس تب کریمه کنگو يك RNA تك رشته اي مي باشد كه موجب بيماري بالقوه كشنده در انسان مي شود. اين بيماري اصولاً يك بيماري مشترك بين انسان و دام است، اما موارد انساني آن نيز به صورت تك گير رخ مي دهد(9). در حالي كه ويروس محدوده وسيعي از حيوانات اهلي و وحشي را

بيمار مي كند، بسياري از پرندگان به ويروس مقاومند(10).

تعدادي از كنه ها مستعد آلوده شدن به ويروس هستند، اما اغلب آنها وكتور اصلي و مهم اين ويروس محسوب شده كه معمولاً از جنس كنه هیالوما می باشند.

 

از آنجايی که واکسن موثر برای استفاده عمومی در دسترس نيست، کنترل کنه برای پيشگيری از اين بيماری لازم است، هم چنين در مناطقی که اين بيماری آندميک است، استفاده از لباس مناسب و مواد دفع کننده بندپايان می تواند مفيد واقع شود (11). فردی که با دام سروکار دارد، حداقل بايد روزی دوبار از نظر وجود کنه خود را بررسی کند و در صورت بروز تب و ديگر علايم، سريعا به پزشک مراجعه نمايد. ساير راه هاي انتقال اين ويروس به انسان شامل تماس با خون و بافت هاي حيوان در كشتارگاه ها و تماس بيمارستاني است(12)

اپیدمیولوژی بیماری: طبقه هیالوما خصوصا هیالومای H به عنوان حامل اصلی این بیماری در نظر گرفته می شود(9) اما ویروس همچنین از دیگر طبقه های که ممکن است به توزیع جغرافیایی بیماری کمک نماید مجزا می گردد(13) تعدادی از مهره داران خانگی و وحشی، همچون دام ها، گوسفندان، بز، خرگوش و جوجه تیغی به عنوان منبعی از خون برای حاملی از وکتورها که در مرحله نابالغ وجود دارند خدمت رسانی می کنند(10) جانوران کوچک همچون جوجه تیغی، خرگوش و سنجاب به عنوان یک میزبان بسیار مناسب جهت توسعه ویروس در طبیعت عمل می نمایند. تب کریمه کنگو در انسان عمدتا بر اساس یک بیماری شغلی است و دامپزشکان، کشاورزان و کارکنان کشتارگاه ها، افرادی هستند که با بیشترین ریسک مواجهه با این بیماری شناخته می شوند. انسان ها توسط پوست و موکوز آلوده می شوند(3) همچنین انسان ها می توانند در مواجهه با خون و مایعات و ترشحات بدن فردی بیمار و مصرف شیر آلوده به این بیماری نیز آلوده به ویروس گردند(3) شیوع این بیماری در فصل بهار بسیار بیشتر از سایر فصول است (5)

 

مشخصه های بالینی بیماری: 4 مرحله در وقوع این بیماری اتفاق می افتد، 1-دوره کمون: دوره

کمون بیماری دوره ای بین 5 تا 6 روز است اما ممکن است گاهی بین 2 تا 3 روز و گاهی طولانی تر باشد که حتی ممکن است تا 2 هفته ادامه دار باشد، این مساله به نوع مواجهه، شدت و بارگیری ویروس بستگی دارد(1). 2- مرحله پیش خونریزی: در این مرحله مواردی همچون تب بالا، سردرد، نورگریزی، درد عضلانی، درد مفاصل و سرگیجه اتفاق میفتد که از نشانه های بارز این مرحله می باشد. اما از نشانه های غیر شایع بیماری در این مرحله می توان به درد شکمی، خارش و دانه های پوستی اشاره کرد که اگرچه فراوانی زیادی ندارند اما ممکن است اتفاق بیفتند(14). 3- دوره خونریزی: پس از دوره پیش خونریزی که چندین روز ادامه دارد، به طور ناگهانی و در مدت کوتاه- دوره خونریزی اتفاق می افتد که حدود دو الی سه روز ادامه خواهد داشت که این مرحله بسیار حساس بوده و در صورت عدم درمان مناسب و سیستم مراقبتی، بیمار طی یک یا دو هفته فوت خواهد کرد(1). 4- مرحله نقاهت: در صورت عبور بیمار از مرحله خونریزی و حفظ سلامت، بیمار به مرحله نقاهت سیر کرده و به تدریج بهبود می یابد(11).

 

یافته های آزمایشگاهی:

ترومبوسیتوپنیا، لکوپنیا و ارزیابی سطح آسپارتات آمینوترانسفراز (ASH)، آلانین آمینوترانسفراز (ALH)، لاکتات دهیدروژناز(LDH) و کراتین فسفوکیناز(CPK) مجموعه ای از ویژگی های آزمایشگاهی هستند که در صورت غیر معمول و غیر طبیعی بودن در خون می توانند به عنوان شروع عفونت در دوره ی فاز خونریزی از آن ها نام برد(1) همچنین در تست های انعقادی همچون افزایش زمان خونریزی، زمان پروترومبین، زمان ترمبوپلاستین فعال، کاهش فیبرینوژن و افزایش فیبرین، ممکن است نشانگر هر 3 فاز ابتدایی

عفونت تب خونریزی دهنده کریمه کنگو باشد(15)

تشخیص:

تشخیص سریع و به موقع هم به جهت خروج از بیماری و هم به جهت اجتناب از انتقال بیماری به افراد دیگر از اهمیت اساسی برخوردار است. در این افراد پیشنهاد می شود جزییات بیماری به دلیل ارزیابی خطر ریسک دریافت گردد، هم چنین توجه به مسافرت بیمار به نواحی آندمیک، توجه به مواجهه با ترشحات و چهارپایان می تواند در تشخیص زودتر بیمار بسیار مفید واقع گردد. پس از پرسش از این موارد ، انجام تست های آزمایشگاهی باید به سرعت انجام پذیرد. روش های تشخیص آنتی بادی عفونت و تشخیص آنتی ژن شامل آزمایشات PCR و ELISA می باشد(16) توجه به متدهای نوین این بیماری جهت شناسایی و کشف بیماری در جهت مقابله هر چه سریعتر با آن بسیار ضروری و حیاتی است.

تهیه محصولات حمایتی خونی و دسترسی به مداخلات مراقبتی ضروری، می تواند بر کاهش مرگ و میر ناشی از این بیماری اثرات بسیار مهمی بر جای بگذارد. علی رغم این موارد میزان کشندگی این بیماری از 4 تا 20 درصد گزارش شده است(17). در مقایسه 22 کشورکه توسط سازمان جهانی بهداشت صورت گرفت نتایج حاکی از آن بود که بروز این بیماری در کشورهایی که شیوع بالاتری دارند همچنان رو به افزایش است و کشور ایران نیز در این مقایسه مورد تحلیل و محاسبه قرار گرفته است(18).

سیستم پایش و نظارت بیماری

در مجموع برنامه ویژه ای برای تحت نظر قرار دادن این بیماری در کشورهای ناحیه EMRO که ایران نیز در آن قرار دارد، مشاهده نشده است. سطح پایین آگاهی در خصوص نشانه های بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو و عدم نظارت آن در مراحل ابتدایی بیماری، خصوصا در سطح مراقبت های اولیه و هم چنین در بخش های بیمارستانی منجر شده که کنترل و پایش عفونت به طور ضعیف صورت بگیرد. از جمله مشکلات اساسی که در نظام مراقبت بیماری وجود دارد این مساله است، که تعریف عفونت انسانی این بیماری به صورت استاندارد وجود ندارد.(19-20) به همین دلیل، کشورها تعاریف متفاوتی را در این زمینه مورد استفاده قرار می دهند که این مساله نشان دهنده شکاف بزرگی بین کشورها، در زمینه نظام مراقبت از بیماری تب کریمه کنگو است و در نهایت منجر می شود، میزان مرگ و میر در کشورها در دامنه های متفاوتی قرار بگیرد. صرف توجه به مرحله آخر بیماری می تواند

مرگ و میر را افزایش دهد(21) بنابراین نیاز برای اجماع کشورها در زمینه ایجاد استانداردهای تعریف بیماری وجود دارد و باید الگوریتمی برای تعریف اولیه و تشخیص ابتدایی بیماری موجود باشد که ارزش فراوانی در جهت حفظ جان بیماران خواهد داشت(22)

نتیجه گیری:

با توجه به اهمیت این بیماری، می توان اظهار کرد وجود استانداردهای درمانی یکسان در کشورهای جهان می تواند بسیار هدایت کننده و موثر واقع گردد. هم چنین مشاغلی که بیماری زایی شدیدی در این زمینه ایجاد می نمایند، می بایست کلیه استاندارد های لازمه در خصوص این بیماری رعایت نمایند. افزایش آگاهی و دانش افراد خصوصا در کشورهایی که بروز بیماری در آن ها بیشتر است (خاورمیانه، شرق اروپا و آفریقا) می تواند راهکاری بسیار مفید، در جهت پیشگیری از بیماری به شمار بیاید.